Umre ve Hacc Mikatları
Cabir ra dedi ki: “Rasulullah sav yolculuk esnasında geri kalır, zayıf ve güçsüz kimseleri kafileye yetiştirmeye çalışır, bineklerin ter kisine bindirir ve onlara dua ederdi.’’ (Ebu Davud) Bu, Peygamber sav’in ne kadar şefkatli olduğunu, ashab-ı kiramın maslahatlarını ne kadar titizlikle gözettiğini göstermektedir. Böylelikle genel olarak bütün müslümanlar, özel olarak da sorumlular ona uysun. Bu maddelerin en güzel şekilde uygulanması Müslüman kişiye yakışır ve yaraşır.
Hele böylesi bir yolculukta hem kendisi nin hem de çevresindekilerin bu mükemmel hasletlere ihtiyaçları vardır. Bu maddeleri uygulayabilmek için herşeyin başında sabır gerekir. Sabır ve gayret olmazsa bu yolculuktan hiç birşey anlaşılmaz ve elde edilemez.
Sabır ve gayret etmek gerekir ki asıl fayda elde edilsin.
UMRE VE HACC MİKATLARI
Mikat, ibadet yapabilmek için belirlenmiş ve tayin edilmiş zaman ve mekan demektir. Terim olarak, ibadetin yeri ve zamanı demektir. Yani Şeriat koyucunun, ihrama girmek için tayin ettiği yer ve zamandır.
Her evin bir girişi olduğu gibi Allah’ın evinin bulunduğu Allah’ın hareminin de girişleri vardır. Müslümanların yeryüzünde bulundukları bölgelerden gelirken Allah’ın belirlediği bu girişlere uğrayıp ihrama girmelidirler. Bu giriş yerlerine mikat denilmektedir.
MİKATLARIN ÇEŞİTLERİ
Birinci Çeşit: Zaman mikatları; umre için zaman mikatı senenin tümüdür. Umre yapacak olan kimse, özel bir vakit söz konusu olmaksızın ne zaman isterse ihrama girer. Umre yapmak maksadıyla ihrama girmek için özel bir vakit yoktur.
Kişi herhangi bir ayda umre yapmak üzere ihrama girebilir. İkinci Çeşit: Mekana bağlı mikatlar. Bunlar da Peygamber sav’in tayin ettiği şekilde beş yerdir: 1- Zül-Huleyfe: Burası ile Mescid-i Nebevi arası 13 km., Mekke ile arasındaki mesafe ise 420 kilometredir.
Medineliler ile yolları Medine’ye uğrayanların mikatı burasıdır. Burada ihrama girip, ihram namazı kılıp, niyet ve telbiyeler getirilir. Peygamber sav veda haccı için burada ihrama girmiştir.
Zül Huleyfe Mescidi 2- Cuhfe: Şam/Suriye bölgesi ahalisinin mikatıdır. Şu anda buralar harabe halindedir. Bugün insanlar Rabiğ denilen yerde ihrama girmektedirler.
Çünkü burası Cuhfe’den biraz daha önce gelir. Cuhfe’nin batı tarafında yaklaşık 22 mil uzağa düşer. Hicret yolundan Cuhfe hizasına Mekke’ye doğru giden otoban yol geçmekte olup Cuhfe’nin hizasına düşen bu nokta ile Mekke arasında 208 km. var dır.
Rabiğ ise Mekke’den 186 km. uzaktadır. Cuhfe Mescidi Suudi Arabistan krallığının kuzey taraflarında yaşayanlarla bu ülkenin kuzey kıyılarından el-Akabe’ye kadar olan yerde bulunanlar buradan ihrama girerler. Kuzey ve batı Afrika ülkelerinden gelenler ile Lübnan, Suriye, Ürdün ve Filistinliler de buradan ihrama girerler.
Ayrıca onların dışındaki ülkelerden gelip yolları buraya uğrayanlar da buradan ihrama girerler. 3- Karnul-Menazil: es-Seylül Kebir diye de adlandırılır. Vadi nin iç tarafından Mekke’ye kadar olan uzaklık 78 kilometredir. Ne cid ahalisi ve Körfez, Irak ve İran bölgelerinden ve o taraftan gelecek olan hacı ve umreciler buradan ihrama girerler.
Taif’in batı tarafında Hedy yolu üzerinde bulunan Muharrem vadisi de Mekke’den 75 km. uzaklıktadır. Taifliler ile yolu buradan geçenler ihrama burada girerler. Burası bağımsız bir mikat değildir, Karnul-Menazil’in üst tarafından gelen bir yoldur.
Karnul Menazil Mescidi 4- Yelemlem: Burada es-Sa’diye diye adlandırılan bir kuyu var dır. Yelemlem büyük bir vadidir. Seravat dağlarından Tihame’ye doğru uzanıp Kızıldeniz’e kadar devam eder.
Buradaki ihrama girme yeri Mekke’den 120 km. uzaklıktadır. İbni Abbas ra dedi ki: “Resulullah sav Medinelilere Zul-Huleyfe, Şam ahalisine el-Cuhfe, Necidlilere Karnul-Menazil, Yemenlilere Yelemlem’i mikat olarak tayin etmiştir. Buraları, bu bölge ahalileriyle bu bölge ahalisinden olmayıp da hac ve umre yapmak amacıyla buradan geçen kimseler için birer mikattır.
Bu mikatlardan daha içeride (Mikat ile Mekke arasında) yaşayan kimseler ise ailelerinin/ evlerinin bulunduğu yerde ihrama girerler. Daha uzakta olan mikat yerlerine geri dönüp ihrama girmezler. Hatta Mekke’de yaşayanlar da Hac için Mekke’de ihrama girerler.’’ Yelemlem Mikat Mescidi 5- Zat-u Irk: Mekke’nin doğu tarafından 100 km kadar uzaklıktadır.
Ancak şu anda terk edilmiş durumdadır. Çünkü buradan yol geçmemektedir. Günümüzde doğudan karayolu ile gelen hacılar ya esSeyl ya da Zül Huleyfe’den ihrama girmektedirler.
Hz. Aişe ra dedi ki: “Resulullah sav Irak halkına Zatu Irk denilen yeri mikat olarak tayin etti.’’ (Ebu Davud, Nesai) Bu hadis kendisine ulaşmadığı için hz. Ömer ra Irak ahalisine Zatu Irk denilen yeri mikat olarak tayin etmiştir.
Bu da onun sünnete uygun düşen birçok ictihadından biridir. (Buhari) Zatu Irk Mikat Mescidi Rabiğ Yolu mikatlardan geçen kimsenin buralardan ihrama girmesi va ciptir. Eğer Mekke’ye hac ya da umre maksadıyla gidecekse ihrama girmeden buraları aşıp geçmesi haramdır. Onun bu geçişi ister kara, ister deniz, ister havayoluyla olsun farketmez.
Hac ya da umre maksadıyla hava yolu ile Mekke’ye giden bir kimsenin uçağa binmeden önce gusül ve benzeri hazırlıklarını yapması gerekir. Mikata yaklaşacak olursa ihramını giyinir, daha sonra niyetine göre telbiye getirir. Uçağa binmeden ya da mikata yaklaşmadan önce ihramını giymesinde de bir sakınca yoktur.
Ancak mikatın hizasına gelmedikçe ya da ona yaklaşmadıkça ihram niyeti yapmaz ve telbiye getirmez. Çünkü Peygamber sav sadece mikattan ihrama girmiştir. Cidde, Bahre, Şerai’ ve buna benzer yerlerde yani mikat ile harem bölgesi arasında yaşayanların mikatı onların bulundukları yer lerdir.
Onlar yaşadıkları bu yerlerden isteklerine göre hac veya umre için ihrama girerler. Mekkeliler ise yalnızca hac için Mekke’de ihrama girerler umre için ise bu mikatlara gitmeleri gerekir. Umre ya da hac niyetiyle ihrama girmek isteyen ve ihramsız olarak mikatı aşan kimse geri döner ve mikattan ihrama girer.
Geri dönmeyecek olursa kurban olmaya elverişli bir ceza kurbanı keser. İbni Abbas ra şöyle demiştir: “Her kim nusükünden (hac veya umre ibadetinden) bir şey unutur ya da terk ederse o bir kurban kessin.’’ (Darekutni, Beyhaki) Mekke’ye hac ve umre yapma kastı olmadan , ticaret ya da kendisi veya başkası için herhangi bir işi yerine getirmek yahut akraba ya da başkalarını ziyaret etmek gibi maksatlarla giden kişi ihrama girmekle mükellef değildir. Çünkü Peygamber sav mikatleri tayin ederken şöyle buyurmuştur: “...
Buraları, buralardaki kimselerle burada yaşayanların dışında olup yolu buraya uğrayan ve hac ve umre yapmak isteyen kimseler için ... mikattır.’’ Bu hadisin mefhumundan anlaşılan, mikatlere uğrayıp da hac ya da umre yapmak istemeyen bir kimsenin ihrama girme yükümlülüğü yoktur. Bu konuda şöyle bir detay daha vardır. Daha önce hac-umre yapmamış ve Harem bölgesine ilk defa girecek olan kimseler hangi niyetle gelirse gelsin Harem bölgesinin hürmetine binaen mutlaka ihrama girmelidir.
Ancak daha önce bu ibadetlerden birini yapmış ise bu zorunluluk kalkar. Yine Peygamber sav’in Mekke’nin fethi sırasında Mekke’ye ihramsız olarak girmesi buna delil teşkil eder. O ihramlı girmemişti, başında miğfer vardı.
Zira o sırada ne haccetmek ne de umre yapmak istememişti. O Mekke’yi fethetmek ve orada şirk namına ne varsa ortadan kaldırmak istemişti. (Buhari, Müslim) Mikattan önce özel hali olan bayanlar da mutlaka niyet edip telbiye getirerek Harem bölgesine girmelidirler. Temizlenene kadar bekler ve temizlendikten sonra umresini yapar.
Bazen özel durumundan dolayı mikatta niyet etmeden yollarına devam eden bayanlar olabilmektedir. Hac veya umre niyeti ile gitmiş ve mikatta niyet etmeden devam etmişse mikata geri gidip niyet edip telbiye getirerek umre ve hac ibadetini yapmalıdır. Mikatta niyet etmiş ise zaten sorun kalkmıştır.
Yukarıda sayılanlar ana mikatlardır ve bu mikatlardan hem umre hem de hac için ihrama girilebilir. Bir de ara mikatlar vardır ki bunlardan sadece umre için ihrama girilebilir. Bu mikat bölgesinde yaşayanlar ise yaşadıkları yerden hac ve umre için ihrama girerler.
Bu bölgelerde yaşamayıp uzaktan gelenler ise sadece umre için ihrama girebilirler. Bunlar üç tanedir; 1- Hudeybiye: Hicretin altıncı senesinde Resulullah sav gör düğü bir rüya üzerine yaklaşık bin dört yüz sahabesi ile umre yapmak üzere Medine’den Mekke’ye doğru hareket ederler. Mekke’ye yaklaşık yirmi dört km kala Hudeybiye denen yerde konaklarlar.
Mekke müşrikleri onların Mekke’ye girmelerine izin vermeyip engel olurlar ve Hudeybiye Sulhü gerçekleşir. Bunun üzerine Resulullah sav ve sahabesi o sene umre yapamadan Hudeybiye’de ihramdan çıkarak Medine’ye geri dönerler. Böylesi acı bir hatırası olan bu bölge ara mikat olarak umreciler tarafından ziyaret edilir ve ihrama girilerek umre yapılır.
Hudeybiye Mescidi 2- Cirane: Resulullah sav Hevazin kabilesi ile yaptığı Huneyn savaşından sonra Cirane denilen yerde ganimetleri paylaştırıp dağıttıktan sonra ihrama girip umre yapmıştır. Bazı alimlere göre Mek ke ehlinden umre yapacaklar için en faziletli mikat burasıdır. Çünkü Resulullah sav’in ihrama girdiği Mekke’ye en yakın mikat burasıdır.
Günümüzde umreye giden hemen herkesin uğrayıp ihrama girip umre yaptığı bu mikatta Cirane mescidi yapılmıştır. Ka’be’ye uzaklı ğı yaklaşık yirmi iki km’dir. Cirane Mescidi 3- Ten’im: Ka’be’ye en yakın ara mikattır.
Ka’be’ye uzaklığı yaklaşık yedi km’dir. Veda Haccında Hz. Aişe ra Ka’be’ye yaklaştığında ağlayınca Resulullah sav bunun sebebini sorar.
Hz. Aişe ra özel halin başına geldiğini söyleyince Resulullah sav “ üzülme bu Allah’ın Ademoğullarının kızlarına yazdığı bir kaderdir, tavaf hariç hacıların yaptıklarını yap’’ buyurur. Hz.
Aişe ra haccını bitirince Medine’ye dönüş hazırlıklarını gördüğünde Resulullah sav’e; “ya Resulallah! Herkes haccına umre bitiştirdi, bir umre ve bir hac ile dönerken ben umre yapamadım sadece bir hac ile dönüyorum, ben de umre yapmak istiyorum’’ deyince Resulullah sav Hz. Aişe ra’nin kardeşi Abdurrahman’ı çağırır ve ikisini Ten’im’e gönderir.
Hz. Aişe ra burada ihrama girip Ka’be’ye gelerek umre yapar. (Buhari) Bu olaydan sonra müslümanlar burada ihrama girmeye başlarlar. Günümüzde burada bir cami bulunmaktadır.
Bu cami Ten’im mescidi olarak bilindiği gibi Hz. Aişe mescidi olarak ta zikredilir. Ten’im Hz.
Aişe ra Mescidi Bu üç ara mikatın ana özellikleri, sadece umre için buralar dan ihrama girilmesi ve Harem bölgesinin dışında bulunmalarıdır. Bazı alimler bütün mikatların Harem bölgesi dışında bulunmaları sebebiyle Harem bölgesi dışında kalan her noktadan umre için ihrama girilebileceği sonucunu çıkarmışlardır. Günümüzde Mekke gezisi yapılırken Harem bölgesi dışında bulunması sebebiyle Arafat’ta ihrama girip umre yapan müslümanlar bu fetva ile amel etmiş olmaktadırlar.
